Dzielnica żydowska i cmentarz żydowski w Třebíči (UNESCO)

Miasto żydowskie w Třebíči rozciąga się na powierzchni ponad czterech hektarów. W dawnych czasach mieszkało tu prawie tysiąc sześćset osób. Żydowscy kupcy osiedlili się tu prawdopodobnie po wybudowaniu klasztoru benedyktynów w 1101 roku, jednak pierwsza pisemna wzmianka pochodzi dopiero z 1338 roku. W 1723 roku w Třebíči utworzono getto – Żydzi nie mieli możliwości mieszkania nigdzie indziej. Dzielnica nie mogła się rozrastać, więc budynki budowano w górę lub na ogrodach, a domy dzielono między rodziny na części mieszkalne. Po utworzeniu getta ostatni chrześcijanie mieszkający w dzielnicy zamienili się domami z Żydami mieszkającymi poza gettem. Dopiero w połowie XIX wieku Żydzi uzyskali równouprawnienie i mogli znów swobodnie się przemieszczać. Przed II wojną światową w Třebíči mieszkało ich około trzystu. Powróciło mniej niż 20.

Dzielnicę żydowską tworzy zespół około stu zachowanych domów, które uzupełniają budynki dawnych instytucji żydowskich – ratusza, rabinatu, przytułku dla ubogich, szpitala i szkoły. Prawdziwymi perełkami dzielnicy żydowskiej są dwie synagogi. Przednia synagoga na Cichym Rynku służy dziś jako kaplica Czechosłowackiego Kościoła Husieckiego. Tylną synagogę zdobią unikalne malowidła ścienne z początku XVIII wieku; służy ona do organizowania zwiedzania dla publiczności, wystaw, koncertów itp. Na galerii dla kobiet znajduje się stała wystawa poświęcona kulturze żydowskiej, na której prezentowanych jest wiele cennych przedmiotów używanych w życiu społecznym i religijnym nieistniejącej już społeczności żydowskiej.

Warto również wspomnieć o Domu Seligmanna Bauera na tak zwanej działce Hiszpańskiej. Na parterze znajduje się sklep spożywczy, z tyłu – nowocześnie wyposażona kuchnia, a pierwsze piętro przedstawia warunki mieszkaniowe rodziny żydowskiej w okresie międzywojennym. Nowy cmentarz żydowski został założony prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII wieku na północnym zboczu Hrádku. Cmentarz ten jest jednym z największych w kraju. Znajduje się na nim około 3000 nagrobków i prawie czterokrotnie więcej (11 000) grobów, z których najstarszy pochodzi z 1631 roku. Dzielnica żydowska wraz z cmentarzem oraz bazylika św. Prokopa wraz z kompleksem zamkowym zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO w 2003 roku.

Trasy zwiedzania

• Tylna synagoga i dom Seligmanna Bauera
• Trasa I – Tylna synagoga, dom Seligmanna Bauera, spacer po dzielnicy z przystankami przy najciekawszych obiektach
• Trasa II – Tylna synagoga, dom Seligmanna Bauera, spacer po dzielnicy z postojami przy najciekawszych obiektach, cmentarz żydowski
• Trasy I i II należy rezerwować co najmniej dwa dni wcześniej.

Zdjęcia: Jakub Mertl, miasto Třebíč, MKS Třebíč, archiwum Vysočina Tourism