Szlak Santiniego

Jeśli wybierzesz się na Szlak Santiniego podczas letnich wakacji, możesz skorzystać z wycieczek z przewodnikiem po niektórych budowlach tego genialnego architekta. Na podstawie biletu indywidualnego lub zbiorowego zwiedzisz kościoły św. Wacława w Zvoli oraz św. Piotra i Pawła w Bobrowej, bazylikę mniejszą Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja na terenie zamku w Žďáru oraz kościół pielgrzymkowy św. Jana Nepomucena, wpisany na listę UNESCO. Wycieczka jest również dostępna na Dolnym Cmentarzu w Žďáru. Trasa prowadzi wyłącznie po oznakowanych szlakach turystycznych, a przy najważniejszych przystankach znajdują się tablice informacyjne.

Początek trasy o długości około czterdziestu pięciu kilometrów znajduje się w Zvoli nad Pernštejnem. W centrum wsi wznosi się kościół św. Wacława z lat 1713–1717, dzieło tego wybitnego architekta, który w tamtym czasie pracował na usługach opata żďarskiego klasztoru cystersów, Wacława Vejmluvy, i projektował dla niego jedną budowlę po drugiej. Przebudował on kościół z pierwotnie znacznie zniszczonej gotyckiej świątyni, nadając mu plan w kształcie krzyża greckiego z dachową dominantą w postaci książęcej czapki jako atrybutu patrona świątyni.

Z Zvole trasa prowadzi czerwonym szlakiem turystycznym do Bobrowej. Jeszcze przed miasteczkiem, przy drodze II/388, można zobaczyć nietypową, pomalowaną na czerwono kapliczkę przydrożną. Jest to tak zwany „kryształ Santiniego”, niewielki zabytek sakralny, przez długie lata zapomniany, który ten renomowany architekt wzniósł w 1709 roku. Jego korpus tworzy idealny kryształ pomalowany na tak zwaną czerwień pompejańską.

Znacznie większe dzieło Santiniego wznosi się na placu w górnej części Bobrowej. Jest to kościół św. Pawła i Piotra, pierwotnie budowla romańska, którą Santini w latach 1714–1722 przebudował i rozbudował poprzez zmianę układu. Z pierwotnego kościoła zachował zachodnią wieżę, a przylegającą do niej prostokątną nawę wykorzystał jako nową prezbiterium. W miejscu dawnego prezbiterium zaprojektował nową, przestronną nawę, dzięki czemu świątynia uzyskała orientację odwrotną do tej, która jest typowa dla kościołów.

Wędrówka prowadzi dalej do wioski Radešín, której charakterystyczną dominantą jest pałac, który na początku XVII wieku powstał na miejscu dawnej twierdzy. Sto lat później opat klasztoru cystersów w Žďáru, Václav Vejmluva, zlecił jego przebudowę i rozbudowę, aby pełnił funkcję letniej rezydencji służącej odpoczynkowi ważnych przedstawicieli Kościoła. Autorem projektu był prawdopodobnie Jan Blažej Santini Aichel, któremu opat zlecił wówczas szereg projektów w regionie, jednak nie ma co do tego całkowitej pewności. W drugiej połowie XX wieku zamek został poddany szeregowi nieprzemyślanych ingerencji, w związku z czym w 2005 roku obecni właściciele przejęli praktycznie ruinę. Obiekt jest stopniowo odnawiany, a tak zwany „Zamek Balonowy” znany jest dziś z organizacji lotów balonami na ogrzane powietrze.

Z Radešína trasa biegnie czerwonym szlakiem przed rozdrożem przy stawie Sklenský i miejscowości Sklená nad Oslavou do Ostrova nad Oslavou. Również w tej miejscowości można podziwiać jedno z dzieł Santiniego. Jest to dawna gospoda dla dostojników kościelnych, położona na trasie między Žďarem a Křižanovem. Również ten obiekt powstał na życzenie opata Vejmluvy, o czym świadczy litera W na planie budynku.

Trasa wędrówki biegnie dalej czerwonym szlakiem turystycznym prowadzącym do Obyčtova. Przechodzi również obok „Żółwia” – betonowej rzeźby autorstwa żďarskiego artysty Michala Olšiaka – prosto do kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, którego autorem jest architekt Jan Blažej Santini Aichl. Kościół w Obyčtowie swoim planem przypomina żółwia – nawa główna przypomina pancerz, kaplice narożne nogi, prezbiterium szyję, zakrystię głowę, a przedsionek ogon.

Z kościoła trasa prowadzi następnie żółtym szlakiem do Sazomina, a następnie biegnie wokół lotniska polnymi i leśnymi drogami aż do czerwonego szlaku w Březí nad Oslavą. Czerwony szlak biegnie dalej wokół stawów Vetelskich do Žďáru.  Przed dworcem w Žďáru czerwony znak zastępuje niebieski, który ulicą Nádražní prowadzi na rynek, a stamtąd krótkim objazdem na ulicę Horní, gdzie można obejrzeć kościół cmentarny Najświętszej Trójcy. Został on wzniesiony w XVII wieku, a jego dobudowana później zakrystia jest również przypisywana Santiniemu. Z rynku czerwony znak prowadzi następnie obok zabytkowego Starego Ratusza, kościoła św. Prokopa i twierdzy, w której mieści się muzeum, schodzi w dół do rzeki Sázavy i biegnie w górę rzeki aż do ulicy Dvorskiej, nad którą góruje kolejne dzieło Santiniego – gospodarstwo Lyra.

Niedaleko od tego gospodarstwa wznoszą się białe kaplice pierwotnie należące do cmentarza dolnego z 1709 roku – pierwszego dzieła Santiniego, które zaprojektował dla opata Vejmluvy. Później cmentarz został rozbudowany z trzech kaplic obwodowych do czterech, dzięki czemu z góry przypomina kształt ludzkiej czaszki. Na zarośniętym trawą terenie dawnego cmentarza stoi dziś posąg anioła Sądu Ostatecznego, oryginalne rzeźby świętych z barokowego mostu przy zamku oraz żeliwne krzyże pochodzące z niegdyś znaczących hut w pobliskiej Polničce.

Kolejnym przystankiem jest zamek w Žďáru, który powstał po 1784 roku w miejscu spalonego, a następnie zlikwidowanego klasztoru cystersów założonego w połowie XIII wieku. Niektóre prace budowlane w pierwszej połowie XVIII wieku zostały jeszcze przeprowadzone zgodnie z planami Santiniego. Na przykład w prelaturze, a także w dzisiejszej bazylice mniejszej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja, która niegdyś pełniła funkcję kościoła konwentowego.

Największą atrakcją Żďaru, a jednocześnie szczytowym dziełem Santiniego, jest kościół pielgrzymkowy św. Jana Nepomucena na Zielonej Górze, wzgórzu nad zamkiem w Żďarze. Ta wyjątkowa budowla powstała w latach 1719–1722. W 1994 roku ta niezwykła świątynia, wykorzystująca symbolikę „gwiezdną”, została wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. W poprzednich latach przeszła kompleksową renowację zarówno wnętrz, jak i elewacji zewnętrznej, w tym obwodowego ambitu zabytku.

Pełną mapę trasy i szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej www.santinivysocina.cz.